ประวัติความเป็นมา
วัดเครียด (ร้าง)
ที่ตั้ง ตำบลมหาพราหมณ์ อำเภอบางบาล จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ข้อมูลทางประวัติศาสตร์
วัดเครียด ปัจจุบันเป็นวัดร้างในพื้นที่เกาะมหาพราหมณ์ อยู่ห่างจากแนวคลองมหาพราหมณ์ หรือแม่น้ำเจ้าพระยาเดิมไปทางเหนือประมาณ ๒๒๐ เมตร แม้ไม่ปรากฏประวัติการก่อสร้างวัดที่แน่ชัด แต่ตามพระราชพงศาวดารสมัยอยุธยา สมัยสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ และเอกสารจดหมายเหตุ ของบาทหลวงเดอชัวซี ชาวฝรั่งเศส สมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ได้กล่าวถึงคลองมหาพราหมณ์ และเกาะมหาพราหมณ์ จึงแสดงถึงความสำคัญของเกาะมหาพราหมณ์ที่อยู่ห่างจากเกาะเมืองพระนครศรีอยุธยาไปทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือประมาณ ๓ กิโลเมตร ว่าเป็นที่ตั้งของวัดและชุมชน สำคัญสมัยอยุธยาที่อาศัยแม่น้ำลำคลองเป็นเส้นทางการคมนาคม ดังเห็นได้จากการพบโบราณสถาน สำคัญกระจายตัวอยู่ตามแนวคลองมหาพราหมณ์ เช่น วัดเคลียด (ร้าง) วัดสนาม (ร้าง) วัดเกาะ (ร้าง) วัดกำแพง วัดตำหนัก เป็นต้น
สิ่งก่อสร้างสำคัญ
จากการดำเนินงานโบราณคดีวัดเครียด (ร้าง) พบฐานอาคารสิ่งก่อสร้างในพุทธศาสนา ตามแนวแกนทิศตะวันออก – ตะวันตก ดังนี้
๑. ฐานอาคารจัตุรมุข เหลือเพียงส่วนฐานอาคาร ขนาดกว้างประมาณ ๑๗.๕๐ เมตร ยาวประมาณ๑๗.๖๕ เมตร มีบันไดทางขึ้นบริเวณกึ่งกลางมุขทิศเหนือ ทิศตะวันออก และทิศใต้ ส่วนมุขทางทิศตะวันตก ก่ออิฐเป็นแนวทางเดินเชื่อมไปยังเจดีย์ประธานที่อยู่ทางด้านทิศตะวันตกของอาคาร
๒. เจดีย์ประธาน เหลือเพียงส่วนฐาน องค์เจดีย์และส่วนยอดของอาคารพังทลาย จากงานโบราณคดี
ขุดพบชิ้นส่วนบัวปูนปั้นและปล้องไฉน จึงสันนิษฐานว่าเป็นเจดีย์ทรงระฆังฐานแปดเหลี่ยมตั้งอยู่บนฐานไพที
๓. ฐานอาคาร (ทิศเหนือของเจดีย์ประธาน) เหลือเพียงส่วนฐานรากอาคาร ขนาดกว้างประมาณ ๓.๙๐ เมตร ยาวประมาณ ๓.๙๘ เมตร ลักษณะก่อเป็นเอ็นอาคาร ภายในช่องว่างระหว่างแนวเอ็นถมดินและ เศษอิฐหักกากปูน เพื่อรับน้ำหนักโครงสร้างอาคาร นอกจากนี้ยังพบร่องรอยการใช้แนวขอบฐานไพทีของ เจดีย์ประธานเป็นส่วนหนึ่งของแนวเอ็น สันนิษฐานว่าอาคารหลังนี้สร้างเพิ่มเติมขึ้นในสมัยหลังจากเจดีย์ประธาน
๔. ฐานอาคาร (ทิศใต้ของเจดีย์ประธาน) ลักษณะก่ออิฐอยู่ในผังสี่เหลี่ยมจัตุรัส ขนาด ๓.๘๐ x ๓.๘๐ เมตร ไม่ทราบรูปแบบสถาปัตยกรรมที่แน่ชัด
๕. แนวกำแพง ลักษณะก่ออิฐเป็นแนวล้อมรอบอาคารจัตุรมุข เจดีย์ประธาน และฐานอาคาร ด้านเหนือและใต้ของเจดีย์ประธาน ขนาดกว้างประมาณ ๒๘ เมตร ยาวประมาณ ๔๐.๒๓ เมตร กำหนดอายุสมัยโบราณสถานวัดเคลียด (ร้าง) ไว้ช่วงสมัยอยุธยาตอนกลาง – ตอนปลาย โดยพิจารณาจากหลักฐานในงานโบราณคดีที่ขุดพบฐานอาคาร ส่วนประกอบสถาปัตยกรรม และศาสนวัตถุ เช่น กระเบื้องเชิงชาย กระจังดินเผา ชิ้นส่วนพระพุทธรูปหินทราย ชิ้นส่วนปล้องไฉน พระพิมพ์เนื้อชิน เป็นต้น ประกอบกับผลวิเคราะห์ค่าอายุอิฐด้วยวิธีวิทยาศาสตร์
*วัดเครียด พบในรายชื่อทะเบียนวัดร้างของสำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดพระนครศรีอยุธยา
และ วัดเครียด พบในเเผนที่ทหารสำรวจและพิมพ์เมื่อ พ.ศ. 2458 ทั้งนี้ ในเบื้องต้นสำนักศิลปากรที่ ๓ พระนครศรีอยุธยา ใช้ชื่อตามทะเบียนวัดร้าง
จัดทำและเรียบเรียง นางสาววิไลวรรณ อยู่ทองจุ้ย นักโบราณคดีชำนาญการ
กลุ่มโบราณคดี สำนักศิลปากรที่ ๓ พระนครศรีอยุธยา
รูปภาพเพิ่มเติม
